Haaruitval: oorzaken, diagnose en behandeling

Haaruitval is één van de meest voorkomende redenen waarom mensen medisch advies zoeken voor hun huid en haar. Zowel mannen als vrouwen kunnen ermee geconfronteerd worden, en hoewel haarverlies meestal geen bedreiging vormt voor de lichamelijke gezondheid, kan het een grote impact hebben op het zelfvertrouwen en de levenskwaliteit.
Iedereen verliest dagelijks haren. Dat is een normaal onderdeel van de natuurlijke haarcyclus. Gemiddeld verliest een gezonde volwassene tussen de 50 en 150 haren per dag. Dit valt meestal niet op omdat nieuwe haren voortdurend aangroeien en het totale aantal haren op de hoofdhuid grotendeels stabiel blijft. Wanneer echter meer haren uitvallen dan er terug aangroeien, ontstaat een zichtbare vermindering van de haardichtheid.
Haaruitval is geen ziekte op zich, maar een symptoom dat verschillende oorzaken kan hebben.

Hoe groeit haar?
Om haaruitval goed te begrijpen, is het belangrijk om eerst te weten hoe haar groeit.
De menselijke hoofdhuid bevat gemiddeld tussen de 100.000 en 150.000 haarfollikels. Elke haar groeit uit een haarfollikel die diep in de huid verankerd zit. Onderaan bevindt zich de haarwortel, waar gespecialiseerde cellen voortdurend nieuwe haarcellen produceren. Deze cellen delen zich zeer snel, waardoor het haar langzaam uit de huid groeit.
Gedurende het leven doorloopt elke haarfollikel voortdurend verschillende groeifasen.

De groeifase (anagene fase)
De anagene fase is de actieve groeifase. Tijdens deze periode produceert de haarwortel continu nieuwe haarcellen. Ongeveer 85 tot 90 procent van alle haren op de hoofdhuid bevindt zich op elk moment in deze groeifase. Op de hoofdhuid kan deze fase twee tot zes jaar duren. Hoe langer deze groeifase duurt, hoe langer het haar uiteindelijk kan worden.
De overgangsfase (catagene fase)
Na de groeifase volgt een korte overgangsfase. De haarproductie stopt geleidelijk en de haarfollikel begint te krimpen. Deze fase duurt slechts enkele weken. Slechts een zeer klein percentage van de haren bevindt zich op een bepaald moment in deze overgangsfase.
De rustfase (telogene fase)
Na de overgangsfase komt de rustfase. De haar zit nog in de follikel maar groeit niet meer. Uiteindelijk laat de oude haar los en valt uit. Daarna start een nieuwe groeicyclus waarbij een nieuwe haar wordt gevormd. Ongeveer 10 procent van de haren bevindt zich normaal gesproken in deze rustfase.
Bij veel vormen van haaruitval raakt deze natuurlijke cyclus verstoord.

Waarom ontstaat haaruitval?
Er bestaat niet één oorzaak van haaruitval. In werkelijkheid gaat het om een grote groep aandoeningen die elk een eigen mechanisme hebben.
Bij sommige aandoeningen vallen haren versneld uit doordat te veel haren tegelijk in de rustfase terechtkomen. Bij andere aandoeningen worden haarfollikels geleidelijk kleiner waardoor steeds dunnere haren ontstaan. Er bestaan ook ontstekingsziekten waarbij haarfollikels blijvend beschadigd raken.

De meest voorkomende oorzaken van haaruitval zijn:

• erfelijke haaruitval
• telogeen effluvium
• alopecia areata
• hormonale veranderingen
• ijzertekort
• schildklierafwijkingen
• medicatie
• stress
• auto-immuunziekten
• littekenvormende haarziekten

Een nauwkeurige diagnose is belangrijk omdat de behandeling volledig afhankelijk is van de onderliggende oorzaak.

Erfelijke haaruitval
Erfelijke haaruitval, ook wel androgenetische alopecie genoemd, is veruit de meest voorkomende vorm van haarverlies.
Bij mannen begint dit vaak met terugtrekkende haarlijnen aan de slapen en haarverlies op de kruin. Na verloop van tijd kunnen deze zones samenvloeien waardoor een klassiek patroon van kaalheid ontstaat.
Bij vrouwen verloopt het patroon meestal anders. De haarlijn blijft vaak behouden, maar er ontstaat geleidelijk een diffuse verdunning boven op het hoofd. De scheiding wordt breder en de hoofdhuid wordt zichtbaarder.
Deze vorm van haaruitval ontstaat doordat genetisch gevoelige haarfollikels reageren op androgenen, waaronder dihydrotestosteron (DHT). Hierdoor worden de haarfollikels steeds kleiner. Dit proces wordt miniaturisatie genoemd. Dikke terminale haren veranderen geleidelijk in dunne, korte haren waardoor de haardichtheid afneemt.
Erfelijke haaruitval verloopt meestal langzaam over vele jaren.

Telogeen effluvium
Telogeen effluvium is een van de meest voorkomende oorzaken van plots haarverlies.
Hierbij verschuiven veel haren tegelijkertijd van de groeifase naar de rustfase. Enkele maanden later vallen deze haren uit.

Typische uitlokkende factoren zijn:

• bevalling
• ernstige ziekte
• operatie
• hoge koorts
• psychologische stress
• snel gewichtsverlies
• crashdiëten
• ijzertekort
• schildklierafwijkingen
• bepaalde geneesmiddelen

Kenmerkend is dat het haarverlies vaak pas twee tot drie maanden na de uitlokkende gebeurtenis begint. Daardoor leggen patiënten niet altijd onmiddellijk de link met de oorspronkelijke oorzaak.
Gelukkig is telogeen effluvium meestal tijdelijk. Zodra de uitlokkende factor verdwijnt, herstelt de haargroei doorgaans spontaan.
Alopecia areata
Alopecia areata is een auto-immuunziekte waarbij het afweersysteem de haarfollikels aanvalt.
Meestal ontstaan plots ronde of ovale kale plekken op de hoofdhuid. De huid ziet er normaal uit zonder schilfering of littekenvorming.
Sommige patiënten ontwikkelen slechts één of enkele kale plekken, terwijl anderen een uitgebreidere vorm krijgen waarbij vrijwel alle hoofdharen verdwijnen. In zeldzame gevallen gaan ook wenkbrauwen, wimpers en lichaamshaar verloren.
De aandoening kan op elke leeftijd ontstaan en verloopt vaak onvoorspelbaar. Spontaan herstel is mogelijk, maar herval komt regelmatig voor.

Haaruitval na zwangerschap
Veel vrouwen merken enkele maanden na de bevalling een plots toegenomen haarverlies op.
Tijdens de zwangerschap blijven meer haren in de groeifase onder invloed van hormonale veranderingen. Na de bevalling vallen deze haren alsnog uit, wat kan leiden tot indrukwekkende haaruitval.
Hoewel dit verontrustend kan zijn, is het meestal een normale fysiologische reactie. In de meeste gevallen herstelt de haardichtheid geleidelijk binnen zes tot twaalf maanden.
Kan stress haaruitval veroorzaken?
Stress wordt vaak genoemd als oorzaak van haaruitval.
Er bestaat inderdaad een verband tussen ernstige fysieke of psychologische stress en telogeen effluvium. Het gaat dan meestal om belangrijke gebeurtenissen zoals een operatie, ernstige ziekte, een ongeval, verlies van een dierbare of langdurige emotionele belasting.
Dagelijkse stress alleen veroorzaakt doorgaans geen blijvende kaalheid, maar kan bestaande haarproblemen wel verergeren.

Wanneer is haaruitval niet onschuldig?
Sommige vormen van haaruitval kunnen leiden tot blijvende schade van de haarfollikels.
Deze zogenaamde littekenvormende alopecieën gaan vaak gepaard met roodheid, schilfers, puistjes, branderigheid, pijn of jeuk van de hoofdhuid. De haarfollikels worden hierbij geleidelijk vernietigd waardoor spontane hergroei niet meer mogelijk is.
Vroege herkenning is daarom cruciaal.

Signalen die een snelle medische evaluatie rechtvaardigen zijn:

• snel toenemend haarverlies
• kale plekken
• pijnlijke hoofdhuid
• roodheid
• schilfering
• puistjes op de hoofdhuid
• verlies van wenkbrauwen of wimpers
• littekenvorming