Folliculitis

Folliculitis – Ontsteking van de Haarfollikels
Folliculitis is een veelvoorkomende huidaandoening waarbij een ontsteking ontstaat ter hoogte van de haarfollikels. De aandoening presenteert zich meestal onder de vorm van kleine rode bultjes, puistjes of ontstoken haarzakjes op behaarde huidzones. Hoewel folliculitis vaak relatief onschuldig verloopt, kan de aandoening soms hardnekkig, recidiverend of cosmetisch storend zijn. In bepaalde gevallen kunnen diepere ontstekingen ontstaan die pijn, littekenvorming of blijvende huidveranderingen veroorzaken.

Folliculitis kan veroorzaakt worden door bacteriën, schimmels, gisten, virussen of parasieten. De meest voorkomende oorzaak is een bacteriële infectie met Staphylococcus aureus. Daarnaast bestaan ook vormen veroorzaakt door gisten zoals Malassezia, schimmelinfecties, virale infecties of overgroei van Demodex-mijten. Niet elke folliculitis is infectieus; ook irritatie, scheren, wrijving, warmte, occlusie of bepaalde geneesmiddelen kunnen ontstekingen van de haarfollikels uitlokken.

Typisch ontstaan kleine folliculaire puistjes of rode papeltjes rond individuele haren. De letsels kunnen jeuken, gevoelig zijn of soms pijnlijk aanvoelen. Folliculitis kan op verschillende plaatsen van het lichaam voorkomen, afhankelijk van de onderliggende oorzaak. Vaak aangetaste zones zijn de hoofdhuid, het gezicht, de baardstreek, borst, rug, billen en benen. Bij diepere ontsteking kunnen ook nodules of grotere pijnlijke letsels ontstaan. 
Bacteriële folliculitis
De meest voorkomende vorm van folliculitis is bacteriële folliculitis, meestal veroorzaakt door Staphylococcus aureus. Deze bacterie komt frequent voor op de huid en kan gemakkelijker infecties veroorzaken bij warmte, zweten, wrijving of beschadiging van de huidbarrière. Scheren, strakke kleding, overmatig zweten en occlusie verhogen het risico op ontsteking van de haarfollikels.
Bacteriële folliculitis uit zich typisch als kleine rode puistjes of ontstoken haarzakjes die vaak jeuken of gevoelig zijn. De letsels kunnen voorkomen op de hoofdhuid, romp, billen, oksels of benen. Wanneer de diepe delen van de haarfollikel betrokken zijn, vooral in de baardstreek, spreekt men van sycosis barbae. Hierbij ontstaan diepere pijnlijke ontstekingen en pustels in de baardregio.

Een bijzondere vorm is zogenaamde “hot tub folliculitis”, veroorzaakt door Pseudomonas aeruginosa. Deze vorm ontstaat meestal na blootstelling aan onvoldoende gechloreerde jacuzzi’s, zwembaden of warme baden. Enkele uren tot dagen later ontwikkelen zich jeukende rode papeltjes en puistjes, vooral op de romp en zones die bedekt waren door zwemkledij.
Schimmel- en gistgerelateerde folliculitis
Niet alle folliculitis wordt veroorzaakt door bacteriën. Gisten en schimmels spelen eveneens een belangrijke rol. Een frequent voorkomende variant is Malassezia folliculitis, vroeger ook “Pityrosporum folliculitis” genoemd. Deze vorm ontstaat door overgroei van gisten die normaal op de huid aanwezig zijn. Vooral warmte, transpiratie, vette huidtypes, antibiotica en immunosuppressie kunnen de ontwikkeling ervan bevorderen.
Malassezia folliculitis presenteert zich typisch met kleine uniforme jeukende puistjes op borst, rug, schouders of soms het gezicht. Omdat deze letsels sterk kunnen lijken op acne, wordt de diagnose regelmatig gemist. In tegenstelling tot klassieke acne zijn comedonen meestal afwezig en overheerst vaak jeuk.
Daarnaast kunnen ook dermatofyten, de schimmels die verantwoordelijk zijn voor ringworminfecties, haarfollikels aantasten. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij tinea barbae of bepaalde diepere schimmelinfecties van de huid. Deze vormen kunnen gepaard gaan met roodheid, pustels, haaruitval en pijnlijke plaques.
Demodex folliculitis en rosacea-achtige klachten
Een andere mogelijke oorzaak van folliculitis is overgroei van Demodex-mijten. Deze microscopische organismen leven normaal in de haarfollikels en talgklieren van de huid, maar kunnen bij sommige patiënten inflammatoire reacties veroorzaken. Demodex folliculitis presenteert zich vaak met rosacea-achtige puistjes en roodheid op het gezicht en wordt regelmatig vermoed bij patiënten die onvoldoende reageren op klassieke acne- of rosaceabehandelingen.
Hoe wordt folliculitis gediagnosticeerd?
De diagnose van folliculitis wordt meestal gesteld op basis van het klinisch uitzicht van de huid en de verdeling van de letsels. Tijdens de consultatie wordt gekeken naar factoren zoals lokalisatie, uitzicht van de letsels, jeuk, pijn, recente blootstelling aan zwembaden of jacuzzi’s, medicatiegebruik, scheren en huidverzorging.
Wanneer de oorzaak niet duidelijk is of wanneer de aandoening hardnekkig blijft terugkomen, kunnen bijkomende onderzoeken noodzakelijk zijn. Afhankelijk van het vermoeden kunnen staalnames, bacteriële kweken, schimmelkweken, microscopisch onderzoek of soms een huidbiopsie uitgevoerd worden. Bij schimmel- of gistinfecties kan een KOH-test helpen om schimmelelementen aan te tonen.
Behandeling van folliculitis
De behandeling van folliculitis hangt volledig af van de onderliggende oorzaak. Milde bacteriële folliculitis verbetert soms spontaan met goede huidhygiëne en het vermijden van irriterende factoren. Antibacteriële reinigers met benzoylperoxide kunnen helpen om de bacteriële belasting van de huid te verminderen. Bij meer uitgesproken vormen worden lokale antibiotica zoals mupirocine of clindamycine gebruikt. Wanneer de ontsteking uitgebreider of dieper aanwezig is, kunnen orale antibiotica noodzakelijk zijn.
Bij gist- of schimmelgerelateerde folliculitis bestaat de behandeling meestal uit antischimmelmedicatie. Afhankelijk van de ernst kunnen zowel lokale als orale behandelingen gebruikt worden. Malassezia folliculitis reageert vaak goed op orale antifungale therapie in combinatie met onderhoudsbehandeling met medicinale shampoos.
Demodex folliculitis wordt doorgaans behandeld met antiparasitaire therapieën zoals permethrinecrème of orale ivermectine. Bij recidiverende folliculitis is het belangrijk om uitlokkende factoren zoals overmatig zweten, occlusie, strakke kleding of agressieve huidproducten mee aan te pakken.
Persoonlijke aanpak bij HuidClinique
Bij HuidClinique wordt folliculitis benaderd vanuit een medische en gepersonaliseerde aanpak. Omdat verschillende vormen van folliculitis sterk op elkaar kunnen lijken, is een correcte diagnose essentieel voor een effectieve behandeling. Tijdens de consultatie wordt aandacht besteed aan het type ontsteking, mogelijke infectieuze oorzaken, huidtype, uitlokkende factoren en eventuele onderliggende huidaandoeningen zoals acne of rosacea.
Het doel van behandeling is niet alleen het verminderen van ontstekingen en puistjes, maar ook het voorkomen van herval, littekenvorming en chronische irritatie van de huid.
Referentie
Gebaseerd op wetenschappelijke literatuur en:
UpToDate Online Medical Journal: infectious folliculitis